Bitwa pod Termopilami

Bitwa pod Termopilami (gr. Μάχη των Θερμοπυλών) – jedna z najsłynniejszych potyczek w historii starożytnej Grecji, stoczona w 480 p.n.e. pomiędzy koalicją greckich polis a Imperium Perskim pod wodzą Kserksesa I. Wydarzenie to stało się symbolem heroizmu i poświęcenia w obliczu przeważającej przewagi liczebnej przeciwnika.

Geneza konfliktu

Po zwycięstwie w bitwie pod Maratonem (490 p.n.e.) Persowie pod przywództwem Kserksesa zamierzali zemścić się na Grecji za wsparcie ateńskich rebeliantów. W 480 p.n.e. władca Persji zebrał jedną z największych armii w historii, liczącą od kilku do kilkudziesięciu milionów żołnierzy, zależnie od źródeł (szacunki historyków). Celem kampanii było podbicie Grecji i przymuszenie jej miast‑państw do uznania zwierzchnictwa perskiego.

Koalicja grecka i dowódcy

W obliczu zagrożenia greckie polis, w tym Ateny, Sparta, Tegell i Korynt, zawarły sojusz. Najważniejszą siłą była jednak spartańska gwara Leonidas I, król Lacjona, który przyjął dowództwo nad niewielką, ale wysoce wyszkoloną jednostką hoplitów.

Przebieg walki

Główny punkt strategiczny wybrany przez Greków znajdował się w wąskim przesmyku – Termopile – pomiędzy górami i morzem, co ograniczało możliwości zastosowania przewagi liczebnej perskiej armii.

Faza pierwsza (pierwszy dzień) – greckie oddziały, liczące około 7 000 żołnierzy, w tym 300 spartańskich hoplitów, bronły się przed atakiem perskiego okrążenia. Dzięki wąskiemu przejściu i umiejętnemu wykorzystaniu długich włóczni ( dory) Grecy zadawali przeciwnikowi silne straty.
Faza druga (drugi dzień) – Persowie, zdesperowani, podjęli próbę flankowania, wykorzystując nieznany Grekom szlak górski. Dzięki zdradzie lokalnego mieszkańca Ephialtesa perskie siły objęły przeprawę od tyłu, co doprowadziło do kryzysu w obronie.
Faza trzecia (ostatni dzień) – Leonidas, zdając sobie sprawę z beznadziejności sytuacji, rozkazał części greckich oddziałów wycofać się, a sam wraz z 300 spartańskimi harcował do ostatniego żołnierza, utrzymując pozycję tak długo, jak to było możliwe.

Skutki i znaczenie

Choć ostatecznie Persja odniosła taktyczne zwycięstwo, koszty były wysokie – utraciła znaczne siły i morale.
Heroiczna obrona Termopil stała się inspiracją dla dalszych działań greckich, w szczególności dla zwycięskiej bitwy pod Salaminą i Platea, które ostatecznie powstrzymały najazd perski.
Śmierć i poświęcenie Leonidasa oraz jego trzech setek Spartiatów przeszły do legendy, stając się symbolem niezłomnej woli i poświęcenia ponad własnym życiem.

Współczesna pamięć

Bitwa pod Termopilami jest tematem licznych dzieł literackich, filmowych i artystycznych. Najbardziej znanym utworem jest dramat Androklaza „Lekkie pieśni”, a współczesnym fenomenem kulturalnym jest film 300 (reż. Zack Snyder), oparty na komiksie Franka Millera. Ponadto w Grecji organizowane są coroczne rekonstrukcje wydarzenia w miejscowości Termopile.

Źródła i literatura

Główne źródła opisujące bitwę to Herodot („Dzieje”), Ksenofont („Anabaza”) oraz późniejsze kroniki rzymskie i greckie. Współczesne opracowania to m.in.:

Powiązane hasła